İLK YARDIM İLE İLGİLİ BAŞLIKLAR

NOT: YUKARIDAKİ BAŞLIKLARIN AÇIKLAMALARI AŞAĞIDA DETAYLICA ANLATILMAKTADIR.


İLKYARDIMDA İLK YAPACAKLARINIZ
Kazazedeler arasında isen önce kendini de erlendir.
- Sakin ol.
- Kendi vücudunu kontrol et.
- Gerekiyorsa kendine ilkyardı uygula.Ortamı degerlendir.
- Devam eden riskleri ortadan kaldır.Kendini tanıt, etraftakileri sakinleştir.
- Saglam kişileri yardım ve güvenlik için organize et.Kazazedeleri degerlendir.
- Tüm kazazedeleri hızla kontrol et
- Öncelikli olanları belirle,Öncelikli kazazede ile işbirli i sagla.
- Kazazede ile tanış, güven ver, sakinleştir
- Yatmasını ya da oturmasını sagla, gereksiz hareket ettirme.Gereken ilkyardım müdahalelerini yap.
- Kanamayı durdur, kırık veya çıkıklı bölgeyi hareketsizleştir, sargıları yap, pozisyon ver.Koru ve Naklet.
- Kazazedenin ısı kaybetmesini önle, kımıldatma, yedirme, içirme, yanında git, saglıkçılara bilgi ver.
 

Burun Kanamaları
Burun kanaması deyip geçmeyin. Burun kanamaları çoğunlukla can sıkıcıdır, bazen korkutucu ve yaşamı tehdit edici bile olabilir.
Uzmanlar burun kanamalarını iki gruba ayırmaktadırlar.

1. Ön burun kanamaları: Burnun ön kısmından gelen kanamalardır. Ayakta duran ya da oturan kişide bir burun deliginden akan kanama şeklinde kendini gösterir.

2. Arka kanama: Burun arkasından ve derinden olan kanamadır. Kanama genize dog rudur. Otururken veya ayakta dururken bile kanama bogaza dogru olur. Hasta sırt üstü yattıgında ön kanama bile olsa her iki yönde kanama olabilecektir.
Arka burun kanamalarının tanınması çok önemlidir.Bu kanama tipi oldukça şiddetlidir ve bir uzmanın takibini gerektirmektedir. Arka kanamalar çogunlukla yaşlı kişilerde görülür. Bu hasta grubu genellikle yüksek kan basıncı (tansiyon) olan kişiler ya da travma geçirmiş kişilerdir.
Burun kanamaları çocuk yaş grubunda genellikle ön kanama tipinde olmaktadır. Kuru hava veya kış aylarında görülen kabuklanmalar kanamaya neden olmaktadır. Bundan korunmak için nemlendirici bir kremi burunun orta bölmesine parmak ucu ile sürmek yararlı olacaktır. Bu amaçla vazelin ve viks faydalı ilaçlardır. Günde üç defa kullanılması önerilir ancak gece yatmadan önce sürmek yeterlidir. Burun kanaması sık tekrarlıyorsa doktorunuza görünmenin faydası vardır.

Siz ya da çocuğunuzda ön burun kanaması varsa şunları uygulayınız.

1. Burnun uçtaki yumuşak kısmını baş parmagınızla di er iki parmagınız arasına alınız.
2. Burnu parmakla sıkıştırılmış olarak yüzünüze dogru bastırınız.
3. Beş dakika böyle bekleyiniz (Saat tutunuz).
4. Başınızı kalbinizden daha yüksek tutmaya dikkat ediniz. Bu nedenle oturunuz ya da başınız daha yukarıda uzanınız.
5. Burun ve yanagınıza buz tatbik ediniz (Bir plastik torba içinde buz doldurarak)

KANAMA DURDUKTAN SONRA YENİDEN KANAMAYI ÖNLEMEK
6. Sümkürmemeye özen gösteriniz.
7. Yerden agır bir şey kaldırmak ya da buna benzer zorlayıcı hareketler yapmayınız.
8. Başınızı mutlaka gögsünüzden daha yukarıda tutmaya çalışınız.

TEKRAR KANAMA OLURSA
9. Burun içindeki tüm pıhtıları sümkürterek temizleyiniz.
10. 3, 4 defa her iki burun deligine dekonjestan burun spreyi sıkınız (Otrivine, Burnil, Faral v.b.).
11. Tekrar en baştaki 1. ve 3. basamaktaki gibi buruna baskı yaparak sıkınız.
12. Doktorunuzu arayınız.

DOKTURU NE ZAMAN ARAYALIM YA DA ACİL SERVİSE BAŞVURALIM !

Eğer, kanama durmuyorsa veya yeniden kanamaya egilim gösteriyorsa.
Eğer, kanama çok hızlı ve kan kaybı miktarı çok fazla ise.
Eğer, kanama nedeniyle yorgunluk ve halsizlik hissediliyorsa.
Eğer, kanamanız burun önüne kanamadan çok, bogaz arkasına dogru oluyorsa

 

Boğazda Yabancı Cisim
Bogaza takılan yabancı cisim, elle ulaşılabiliyorsa elle çıkarılır. Aksi takdirde çocuksa baş aşagı tutularak, büyükçe iki kürek kemigi arasına vurularak yardım edilir.

 

Bilinç Kaybı
Beyine giden kan miktarının azalması sonucu, beş duyu organından gelen uyarılara geçici olarak cevap verememe haline bilinç kaybı, ya da bayılma denir. Bu durumdaki bir kişi, sözle ya da dokunarak kendisine ulaşmaya çalışan ilkyardımcıya cevap veremez, ancak, agrı yaratan bir uyarana refleks karşılık verir.
Basit bayılmalar genellikle uzun süren açlıklar, agır yorgunluk, uykusuzluk, ani korku ya da acılar sonucu olarak ortaya çıkar.

Bu durumdaki bir kazazedeye agızdan yiyecek, içecek verilmez, giysileri rahatlatılır, ayakları yukarıya kaldırılır, kusma olabilecegi için yan güvenli pozisyonda tutulur. Kendine gelmeye başlayan kazazede hemen ayaga kaldırılıp, yürümeye zorlanmamalıdır.

 

Burkulmalar
Eklem baglarının kopması, ya da kısmen zedelenmesine burkulma denir. Agrı, hassasiyet, şişlik ve morluk görülebilir. Zorlanan eklem buz torbası ve benzer uygulamalarla sogutulur. Varsa, elastik bandaj uygulanarak şişlik önlenmeye çalışılır. Zedeli eklem kullanılmadan ve hareket ettirilmeden, mümkünse yukarıda tutularak taşınır.

 

Burunda Yabancı Cisim
Çocuklarda görülebilir. Buruna sivri, uzun cisimler sokmamak gerekir. Yabancı cismin oldugu tarafın karşısındaki burun köküne bastırılarak kişi sümkürtülür. Başarılı olunamazsa kişi nakledilir.

 

Donmalar
Aşırı soguk ortamda uzun süre kalınması sonucu donma ortaya çıkar. Kazazede halsiz, uykuludur. Donuk vücut bölümleri beyaz, sert, soguktur. Henüz donmamış kısımlar kızarık olabilir. Hareketleri agır ve agrılıdır. Ciltte su dolu keseler görülebilir. Donmuş kısımlarda duyu kaybı vardır.
Karla ovuşturmak, masaj yapmak, kumaş parçaları sürterek ısıtmaya çalışmak, sıcak odaya ya da sıcak suya sokmak, bandaj yapmak, cilde ilaçlar sürmek, alkol ya da sigara vermek sakıncalıdır.

İlkyardımcı önce kazazedenin ıslak giysilerini çıkartıp kurumasını saglamalıdır. Donmuş bölgeler temas, sürtünme, dogrudan ısıdan korunmalı, yüksekte tutularak bir battaniye ile sarılmalıdır. Isıtma işlemi yavaş ve aşamalı olarak yapılmalıdır.

 

Çıkıklar
Bir eklemi meydana getiren kemiklerden birinin, bir dış etki sonucu normalde bulundugu yerden ayrılmasına çıkık denir. Eklem baglarının normalde izin vermeyecegi bir harekete zorlanan kemik bagları, aralayarak ya da yırtarak yerinden uzaklaşır.
- Eklemin ve vücut uzantısının görünümünde bozukluk

- Agrı nedeniyle kısıtlanmış ya da tamamen ortadan kalkmış hareket

- Hassasiyet ve şişlik görülmesi çıkık düşündürmelidir.

Çıkmış bir kemigi, eklem boşluguna ancak yetkili ve deneyimli bir kişi yeniden yerleştirebilir. Yetkisiz kişilerce yapılan denemeler ise damar-sinir sıkışmalarına, eklem baglarının düzelemeyecek ölçüde tahrip olmasına, sık sık çıkıgın tekrar etmesine (alışkanlık çıkıgı) neden olabilir. İlkyardımcın görevi, yetkili ve deneyimli bir saglıkçıya ulaşana kadar çıkık eklem bölgesini hareketsiz hale getirmektir. Bu amaçla askı, atel ve sargı uygulamaları yapılır.

 

Elektrik Çarpması
Elektrik çarpması evlerdeki pirizler-elektrikli aletlerden kaynaklanan elektrik kaçakları, enerji iletim kablolarının kopması ya da direklere tırmanılması, yıldırım düşmesi ile ortaya çıkabilir.
Deri üzerinde yanık, solunum ve dolaşım sisteminde bozukluk, bilinç kaybı sonucu düşme ve buna baglı kırıklar elektrik çarpmasının muhtemel sonuçlarıdır. Elektrik çarpmasının damarlar üzerindeki etkisi, kalıcı, geç ortaya çıkan sorunlar yaratabilir. Tellere asılı, ya da elektrik tellerine temas halinde yerde yatarken bulunan kişide, elektrik çarpması düşünülmelidir. Bazen kazazede bayılmadan önce kablodan ayrılmayı başarmış olabilir. Kimi kısa süreli, düşük voltajlı elektrik çarpmalarında kazazedenin bilinci açık olup, cilt üzerinde dahi hiç iz bulunamayabilir.

İlkyardım Müdahalesi Üç Aşamadan Oluşur:

1. Elektrik akımı şalterden kesilmeli, bu yapılamıyorsa çıplak kablo ile kazazedenin teması iletken olmayan bir cisim kullanılarak kesilmelidir.

2. Kaza ortamında hemen ilkyardımın ABC si kontrol edilmeli ve saglanmalı, bilinç kaybı var ise koma pozisyonu verilmelidir.

3. Yanık varsa bakımı yapılır, fiziksel ve psikolojik olarak rahatlatılır, kazazede ayaga kaldırılmadan nakli saglanır. Düşmeye baglı kırık varsa tespit
işleminden sonra nakil gerçekleştirilir.

 

Epilepsi - Sara Nöbeti
Doguştan ya da sonradan ortaya çıkabilen, bir grup beyin hücresinin düzensiz emirler üreterek beyinin çalışmasını geçici olarak bozması ile oluşan bir durumdur.
Bilinç kaybı, idrar kaçırma, çenenin kilitlenmesi, adalelerde kasılmalar görülür. Nöbet sırasında solunumda bozularak agızdan köpüklü tükürük akar.
Kendiliginden düzelene kadar kişinin dilini ısırması ve başını bir yere çarpması engellenir. Bu amaçla dişler arasına rulo yapılmış bir kumaş parçası ya da mendil konur. Baş iki el ile kontrol altına alınır, altına yumuşak destekler konur. Nöbetin sonlandıgı görülünce hasta nakledilir.

 

Gözde Yabancı Cisim
Çocuklarda ve işçilerde sıkça rastlanabilir. Açık havada oynayan çocuklarda bitki parçaları ya da toprak taneleri, sıva işinde çalışan işçilerde sıva parçacıkları göze kaçar.
Gözde yanma, batma, sulanma, kaşıntı ve ovmaya baglı kızarıklık görülür. Hatalı müdahaleler göze zarar verir ve yabancı cismin çıkarılması da güçleşir. İlkyardımcı, kişinin gözlerini ovmasını önlemeli bol suyla yıkandıktan sonra gözlerini kapattırıp cismin gözyaşı ile çıkmasını beklemelidir. Bu olmuyor ve cisim gözle görülebiliyorsa temiz bir bez parçasının kenarı ile alınabilir. Çıkartma işleminden pamuk kullanılmaz. Yabancı cisim yine çıkmıyorsa kişi nakledilir.
Hayvan Isırığı - Sokması
Bir tahrik olmaksınız saldırarak ısıran kedi ya da köpegin kuduz olmasından şüphe edilmelidir. Kuduz mikrobu ısırılmış bölgeden vücuda girer. Isıran hayvanın gözlem altına alınması gerekir.
Isırılma halinde, ısırık yeri hemen bol su ve sabun ile iyice yıkanır. Kazazede yürütülmeden nakledilmelidir.

Arı Sokması

İgnenin girdigi yerde kızarıklık, arı, kaşıntı, şişme olabilir. İgne hala ciltte ise düzgünce çıkarılır. İgne yerine buz koyarak sogutma yapılır. Alerjisi olanlar, astımlılar, agızdan sokulanlar, çok sayıda arı tarafından sokulanların hemen nakli gerekir.

Yılan Sokması

Yılan zehirlenmelerinde ısırık yerinde agrı, şişlik, morluk, hassasiyet vardır. Sokulan yer hareket ettirilmeden yıkanır. Isırılan yerin birkaç cm yukarısına bogucu sargı uygulanır. Isırık yeri 0.5 cm kesilerek ve elle sıvazlanarak zehrin kısmen çıkması saglanır. Yaranın emilmesi etkili degildir ve zararlı olabilecegi için uygulanmamalıdır. Isırık yerine buz uygulanabilir. Kişinin yatarak nakli saglanır.

Akrep Sokması

Akrep sokmasında yara yerinde agrı ve uyuşukluk olur. Solunum bozulabilir. Sokulan bölge yıkanır, buzla sogutulur, sokulan kol veya bacakla vücut arasına bogucu sargı uygulanılarak akrep antiserumu bulunabilecek bir merkeze yatarak nakledilir.

 

Hıçkırık
Gögüs ve karın boşlugunu ayıran solunumda rol alan diafram adlı adelenin düzensiz kasılmasıyla ortaya çıkar peşpeşe ve uzun süre devam eden hıçkırık solunumu aksatır ve kişiyi rahatsız eder. Solugunu bir süre tutturmak ya da su içirmek düzelmeyi saglayabilir. Başarılı olmazsa bir torba yada poşet içindeki hava kısa süre solunarak hıçkırık sonlandırılabilir.
İç Kanamalar
İç kanamada ilkyardımcı kanamanın varlıgnı dışarıdan göremez. Büyük kemik kırıkları, kafaya gelen darbeler, tüm vücudu etkileyen kazalarda, dıştan izlenebilen kanama olsun ya da olmasın, iç kanamadan şüphe edilmelidir.
- Huzursuz kazazede, görme
- işitme sorunlari, uyuklama hali
- Soguk, soluk, nemli cilt
- Karinda sertlik ve bastirmakla agri
- Vücutta yaygin sıyrık, morluk, şişlikler
- Halsizlik
- Susuzluk hissi

Iç Kanama Düşünülen Kazazede Için Yapilacaklar:

1. Şok ile mücadele et (ayaklari yüksek olarak yatir, isit)

2. Hızlı naklet
İlkyardımcıda Bulunması Gereken Özellikler
İyi bir ilkyardımcı:
- Oturdugu ve çalıştıgı yerleşim biriminin cografi özelliklerini, ulaşım olanaklarını, saglık kuruluşlarının yerlerini, özelliklerini, uzaklıklarını bilir.

- Yaşadıgı ülkenin saglık ve idari mevzuatına yabancı degildir, toplumsal ve bireysel saglık sorunlarına duyarlıdır. Temel saglık ve insan vücudu bilgisine sahiptir.

- Birey olarak kendisini saglıklı, zinde tutmaya çalışır. Düzenli spor yapar, düzenli saglık kontrolünden geçer, madde bagımlılıgı gibi zararlı alışkanlıklardan uzak durur. Dengeli beslenmeye gayret eder. Kendi vücudunun kapasitesini bilir, uygulayacagı ilkyardım teknigini gereginde buna göre seçer.

- İşyerinin fiziksel özelliklerini, özellikle acil çıkışı, yangın hortumu vb. yerleri önceden bilir. Kurumundaki idareciye, şoföre, varsa saglıkçıya, en çabuk nasıl ulaşacagını bilir. İşyerinde ve çevrede gerekebilecek telefon numaralarını yanında taşır.

- Sakin, pratik, dengeli, olgun, yardımsever, girişken bir kişi olarak tanınır.

- Bir kaza anında, aldıgı egitim nedeniyle kendisi ve ortamdakilere yardımcı olabilecek bir kişi oldugunun bilinci ve güveni ile panige kapılmaz, düşünerek davranır.

- Davranışları hızlı ancak bilinçli, sıralı ve ölçülüdür.

- Bir kahraman de il ilkyardımcı oldugunu bilir, kendisini asla tehlikeye atmaz.

- Bilgisinin olmadıgını düşündügü durumlarda bir şey yapmaz, yardım çagırır.

- Bir saglıkçının yardıma gelmesiyle, ona bilgi verip onun yardımcısı durumuna geçer. Bilgi ve yetki sınırlarını bilir.

- Üzerinde girişimde bulunacagı kişi ya da yakınının onayını aldıktan sonra müdahalesini yapar. Gereginde çevredekileri de örgütleyerek çalışır.

- Güvenli ve kararlı bir konuşma tarzı vardır. Kullanacagı ses tonu ve kelimeleri iyi seçer. Sürtüşmeye meydan vermez.

- İlkyardım bilgisi içinde yapılması gereken ve yapılmaması gerekenler oldu unu bilir. Yararlı olmak kadar zarar vermemeye de çalışır. Duyguları ve ortam etkisiyle degil, bilgileri ile tarafsız bir degerlendirme yaparak karşısındakinin ilkyardım girişimlerine gerçekten gereksinimi olup olmadıgını belirler.

- Uygun ilkyardım uygulamasını dogru yere, yeterli sayı ve şiddette, yeterli süre uygular. Her uygulamadan sonra yaptıgının dogru ve yeterli oldugunu kontrol eder. Eksik ya da yanlıştan dönmeyi bilir.

- Edindigi bilgi ve becerilerin bir süre sonra unutulacagını, bazılarında degişiklikler olabilecegini bilir. Unutmamak için becerilerini kendisi ve yakınları üzerinde zaman zaman dener. İşyeri hekimi, saglıkçı, ilkyardım egiticisi ile gerektikçe ilişki kurar. Belli aralıklarla egitimini tazelemek için isteklidir. Çevresindeki olayları yakınındaki ilkyardımcı ve saglıkçılarla tartışır.